Kweekvlees: kans of bedreiging voor de boer?

De ontwikkeling van kweekvlees gaat gestaag door. Wat zou dat kunnen betekenen voor de Brabantse veehouderij? Welke scenario’s zijn mogelijk? En hoe kijk jij daar als producent tegenaan? Zie je jezelf daar een rol in spelen? De universiteit in Wageningen komt graag in contact met boeren die hierover willen meepraten en -denken.

Kweekvlees maakt deel uit van – en is ook een trigger voor – veranderingsprocessen rond vlees. Daarin verschuiven betekenissen (rol van vlees in het dieet, respect voor dieren) en ontstaat geleidelijk meer openheid voor nieuwe opties (plantaardige eiwitten, bijzonder vlees).

Ontwikkeling gaat gestaag door

Wereldwijd wordt steeds meer geld geïnvesteerd in de ontwikkeling van kweekvlees, vertelt Cor van der Weele. Ze is bijzonder hoogleraar Humanistische filosofie aan Wageningen University & Research en net gestart met onderzoek naar kweekvlees als nieuwe optie voor boeren. ‘In de Verenigde Staten en Europa denkt men inmiddels al na over het reguleren van de marktintroductie.’ Kweekvlees is aangemerkt als novel food. Dat betekent dat de Europese autoriteit voor de voedselveiligheid (EFSA) het eerst moet goedkeuren. ‘Maar het betekent dat het product toch echt dichter bij marktintroductie komt en dus beschikbaarheid voor consumenten.’

Wat vinden boeren?

‘We willen graag met boeren verkennen wat zij van de ontwikkeling vinden’, zegt Van der Weele. ‘Zien ze kansen in kweekvlees, of hebben ze vooral zorgen en zien ze het als een bedreiging? Daar willen we graag meer over te weten komen en met hen over in gesprek.’

Wil jij deelnemen aan zo’n focusgroep? Meld je dan aan via kweekvleesenboeren@gmail.com.

Links de slacht in vroeger tijden. (December: dorpsscène met Herberg Steenbok van Antonio Tempesta uit 1599. Collectie Rijksmuseum)

Productie van kweekvlees

Van der Weele houdt zich al jaren bezig met onderzoek naar wat mensen van kweekvlees vinden – vlees dat is gemaakt ‘buiten’ een dier. Het maken begint met het afnemen van stamcellen van spieren of vet (een biopt, gebeurt ook bij mensen voor medisch onderzoek). Vervolgens wordt in een lab (een steriele, afgesloten omgeving) zoveel mogelijk de natuurlijke situatie nagebootst waarin de cellen zich vermeerderen en specialiseren tot bijvoorbeeld vetcel of spiercel. Dit gebeurt door ze de juiste groeistoffen te geven – het medium waarin de cellen groeien.

Dit medium is een van de onderwerpen waar nog veel onderzoek voor nodig is. ‘Dat moet een plantaardig medium zijn. In medische celkweek wordt dat al gebruikt. Voor voedselproductie is dat medium nog te duur en wordt nog naar een alternatief gezocht’, legt Van der Weele uit. Ook de structuurontwikkeling is een punt van aandacht.

Schoon geweten

‘We merken dat mensen steeds meer open gaan staan voor kweekvlees’, zegt Van der Weele. ‘Vanaf de jaren zeventig is al bekend dat we te veel vlees eten. Meer peulvruchten eten is het duurzaamste alternatief. Maar de vleesconsumptie bleef stijgen, ook toen er andere vleesvervangers op de markt kwamen. Die lijken niet genoeg op vlees.’

Daarop zijn wetenschappers gaan onderzoeken of vlees ook op een andere manier is te produceren. Zonder dat er dieren voor hoeven te worden geslacht, zonder productie van mest en fijnstof. ‘En nu zien we in de Verenigde Staten ook startups voor de ontwikkeling van kweekvlees opgericht door veganisten. Ze vinden het wel een veelbelovend idee om dieren te helpen: vlees eten met een schoon geweten.’

Over dat geweten gesproken: mensen eten nog steeds graag vlees, terwijl ze er tegelijkertijd ook moeite mee hebben. Om met een gerust gemoed vlees te kunnen eten, willen consumenten er daarom maar liever niet teveel over weten. ‘Dat is dus geen teken van onverschilligheid, maar een vorm van zelfbescherming tegen onwelkome informatie’, aldus Van der Weele.

Lupine (Lupinus angustifolius) is zowel een bron voor vleesvervangers als goed voor hommels en de bodem. Foto: Ghislain 118 (wikimedia commons)

Wie gaat kweekvlees produceren

Het is nog onduidelijk of kweekvlees een tijdelijk ‘overgangsproduct’ wordt richting een plantaardiger dieet of een succesnummer en blijver wordt. Zeker dan wordt de vraag relevant wie dit vlees gaat kweken. Eerder onderzoek onder consumenten liet zien dat ze kweekvlees vooral een aantrekkelijke optie vinden als het kleinschalig wordt geproduceerd, bij voorbeeld op stads- of andere boerderijen waar mensen een band hebben met de dieren, of door een samenwerkingsverband van boeren uit de buurt.

Ontwikkeling van mogelijke scenario’s

Betrokkenheid van boeren, vleesindustrie en veevoerfabrikanten zou de maatschappelijke perspectieven van zowel boeren als van kweekvlees kunnen bevorderen. Van der Weele wil daarom graag onderzoeken of er scenario’s zijn te ontwikkelen voor de productie van kweekvlees waarin deze partijen een rol hebben en waarin zij maatschappelijke en economische perspectieven zien.

‘Een van de scenario’s die ik graag met veehouders zou willen bespreken is bijvoorbeeld de combinatie van extensieve veehouderij en kweekvlees’, zegt Van der Weele. ‘Misschien kun je in de toekomst zelfs wel lokale kweekvleesspecialiteiten produceren, met biopten van je eigen dieren.’ Als boer profileer je je dan nog nadrukkelijker als vleesspecialist. Een soort erfslager. Allemaal aspecten van de zoektocht die Van der Weele kenmerkend vindt voor kweekvlees. ‘Waarvoor overigens een andere term zeer welkom is.’

Meld je aan om mee te praten

Van der Weele zoekt daarom op korte termijn boeren die in kleine groepen met elkaar van gedachten willen wisselen en hun mening vormen over het onderwerp. Deze onderzoeksperiode loopt van december 2018 tot mei 2019. Aanmelden voor deelname aan een zogeheten focusgroep kan via het mailadres kweekvleesenboeren@gmail.com. Dat is ook het adres voor als je nog nadere vragen hebt over eventuele deelname.

Vervolg

Na ontwikkeling van de scenario’s volgt de analyse: wat zijn de obstakels en kansen, problemen en mogelijke oplossingen? Wat valt er te zeggen over de economische en maatschappelijke haalbaarheid. Van der Weele: ‘Ook als er geen aantrekkelijk of haalbaar scenario uitrolt, is dat een interessante uitkomst.

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.